در بخش پایانی از دوره «مکاتب فلسفه سیاسی معاصر» به سه حوزۀ مناقشهبرانگیز در اندیشه سیاسی امروز میپردازیم: جمهوریخواهی مدنی، چندفرهنگگرایی و فمینیسم. هدف این دوره نه صرفاً مرور نظریهها، بلکه پرورش حساسیت مفهومی نسبت به پیوندهای میان دموکراسی، هویت، برابری و قدرت است.
در مبحث جمهوریخواهی مدنی، با تمرکز بر بحث مشارکت سیاسی، دموکراسی مشورتی و فضیلتهای مدنی، این پرسش محوری را طرح میکنیم که شهروندی دموکراتیک چگونه شکل میگیرد. سپس به روایت ملیگرایی لیبرال میپردازیم؛ دیدگاهی که ملتسازی و وجود زبان مشترک را شرط امکان دموکراسی مشورتی و عدالت اجتماعی میداند. در ادامه، نقدهای وارد بر این رویکرد بررسی میشود: گذار به شهروندی جهانشهری، ضرورت فهمی فراـملی از شهروندی متناسب با نهادهای بینالمللی، و ایده دموکراسی فراملی.
در بخش چندفرهنگگرایی به مسئله سلطه اکثریت و مقاومت گروهها و اقوام اقلیت در برابر همانندسازی فرهنگی و ادغام اجباری میپردازیم. در این چارچوب، مفاهیمی چون شهروندی تفکیکشده، سیاستورزی معطوف به بهرسمیتشناسی و سیاستورزی مبتنی بر هویت، و نیز مطالبه حق خودگردانی اقلیتها بررسی میشود. پرسش از سازگاری ملتسازی با چندفرهنگگرایی و دیالکتیک میان حقوق اقلیتها و پروژه ملتسازی، در کانون این بحث قرار دارد.
در بخش فمینیسم، به محدودیتهای برخی قرائتهای لیبرالیسم کلاسیک در مواجهه با تبعیض جنسیتی میپردازیم. از نادیدهگرفتن جنسیت در تعریف فرصتها، تفوق قلمرو عمومی بر قلمرو خصوصی در نگاه مردسالارانه، و بیارزششمردن کار خانگی سخن میگوییم و نشان میدهیم چرا آزادیهای مدنی و برابری حقوقی، در غیاب حساسیت فرهنگی و نهادی، همیشه به رفع فرودستی زنان نمیانجامد.